و رضاع و تمشيت و تدبير منزل ؛ و چون جهاد محتاج است به ذكاء و هوش و قسوت و غلظت و صبر و شجاعت و زور و قوّت ، پس برداشتن اين تكليف از زنان نهايت لطف و شفقت و ارفاق و محبّت است كه دربارهء اين طائفه منظور شده ؛ ولى براى آن‌كه از فيض اين عبادت فوق العاده در آخرت محروم نمانند ، شوهردارى و حسن تبعّل را جهاد زنان قرار داده . هفدهم : تسهيلات و تخفيفات فوق العادهء شارع دربارهء زنان به حدىّ است كه در هيچ طريقه و مذهب و ملت و ديانتى نبوده و اين كاشف از كمال رفق و مدارا و طرفدارى از اين ريحانهء زيبا است مانند قبول توبهء او در باب ارتداد و نحوه و تسهيل در تطهير بول صبى در حال شيرخوارگى و افطار نمودن او در ماه رمضان نسبت به حامل مقرب و مرضعهء قليلة اللبن و اين‌كه مسجد المرأة بيتها « 1 » و نفقهء اولاد زن را بر مرد و پدر قرار دادن نه بر زن و مادر الى غير ذلك من التسهيلات فى احكامها . هيجدهم : آن‌كه برترى داده زنان صالحات مؤمنات و عابدات عالمات و عاملات و متّقيات را بر رجال غير متّقى جاهل و غير عامل - و لو كان من كبرائهم و عظمائهم - آيات چندى است در قرآن كه متكفّل بيان همين معنى است . نوزدهم : آن‌كه رعايت فرموده دربارهء زنان نسبت به امر زواج و نكاحشان اعتبار كفويّت و مماثلت را كه ولىّ او را به غير همسر و كفو مماثل و برابر شوهر ندهد تا موجب زحمت و باعث ذلّت و مهانت او گردد ؛ و در تحت فاسق و يا كافر و منافق ، جوهر نفيس ديانت و مذهب او به سبب محكوميّت از دست برود و در كلفت و مشقّت افتد ؛ حتى به درجه‌اى اين قسمت را شارع مهربان اهميت داد كه فرمود : « من تزوّج كريمته شارب الخمر فكأنّما قادها الى الزّنا » ؛ يعنى هر ولىّ و بزرگ‌ترى كه دختر خود را به شارب الخمر تزويج نمايد ، چنان است كه به دست خود دخترش را به زنا داده باشد . و اين منتهاى تكريم و تعظيم است از طرف شارع اسلام نسبت به موقعيت زنان . بيستم : آن‌كه فرمود : جايز نيست شوهر دادن دختران كوچك را مگر در صورتى كه برسند به حدّ بلوغ ؛ يعنى به سال دهم از ولادت مشروط به رشادت و عرضه داشتن در شوهردارى تا نفله نشوند . بايد حفظ نمود و فشار نياورد كه شكسته نگردند ؛ « و انّما هى ريحانة » « 2 » كه بايد با او ملاطفت نمود ، تا به اين حدّ كه از كعب پرسيدند از آخر سخن پيغمبر صلى الله عليه و إله

--> ( 1 ) . بنگريد : من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، صص 374 ، 397 ( 2 ) . عن علىّ عليه السلام : فإنّ المرأة ريحانة و ليست بقهرمانة . كافى ، ج 5 ، ص 51 ؛ شرح نهج البلاغه ، ج 16 ، ص 121